Chặn ứng dụng bằng mã QR: cách hoạt động và cách thiết lập
Hầu hết các ứng dụng chặn đều đặt nút tắt ở đúng chỗ không nên đặt nhất: ngay trên điện thoại, chỉ một chạm là tắt. Chặn ứng dụng bằng mã QR thì dời nút tắt ấy sang chỗ khác. Phiên chặn chỉ kết thúc khi bạn quét một mã in trên giấy, và tờ giấy đó nằm ở đâu là do bạn chọn. Để trên bàn, kết thúc phiên chỉ còn là thủ tục. Để ngoài hành lang, bạn phải đứng dậy đi vài bước. Để ở tầng khác, đó đã là cả một quyết định thật sự.
Bài này giải thích cơ chế chặn ứng dụng bằng mã QR trên iPhone, cách thiết lập trong khoảng năm phút, và vài sai lầm khiến mọi thứ mất tác dụng lúc nào không hay.
Cách hoạt động
Từ iOS 16, Apple cho phép các ứng dụng chặn ứng dụng khác trên chính iPhone của bạn thông qua hệ thống Thời gian sử dụng (các nhà phát triển gọi là Family Controls). Bạn chọn ứng dụng, danh mục và trang web ngay trong bảng chọn do Apple cung cấp. Khi phiên bắt đầu, chính iOS hiện màn hình chặn thay cho ứng dụng bị chặn. Ứng dụng chặn không ẩn hay xóa gì cả, và nhờ cách Apple thiết kế, nó thậm chí không bao giờ biết tên những ứng dụng bạn đã chọn.
Chặn bằng mã QR chỉ thêm đúng một quy tắc: phiên chỉ kết thúc khi bạn quét đúng một mã nhất định. Mã đó chỉ là một chuỗi ký tự ngẫu nhiên, ví dụ tenki-focus- rồi thêm mười ký tự ngẫu nhiên. Khi bạn liên kết mã với một hồ sơ, ứng dụng sẽ lưu lại chuỗi này. Khi bạn muốn kết thúc phiên, camera mở ra và ứng dụng đối chiếu mã trước ống kính với mã đã lưu. Quét mã khác thì không có tác dụng gì. Không cần kết nối internet, và mã không bao giờ được gửi đi đâu cả.
Vì sao vài bước chân hiệu quả hơn ý chí
Các nhà kinh tế học gọi đây là cơ chế tự ràng buộc (commitment device): một lựa chọn bạn đưa ra từ bây giờ để sau này khó đổi ý hơn. Một bài tổng quan của Bryan, Karlan và Nelson (2010) cho thấy những người biết mình khó tự kiềm chế thường chủ động tìm đến những cơ chế như vậy, và với những người tự chọn chúng, cam kết càng chặt thì thường càng hiệu quả.
Quãng đường đến chỗ để mã có hai tác dụng. Nó tạo ra một khoảng trễ, đủ để cơn thôi thúc lắng xuống. Và nó biến việc kết thúc phiên thành một hành động có chủ ý: bạn phải đứng dậy, rời bàn và đi đến chỗ tờ giấy. Thường thì mới đi được nửa đường từ ghế ra hành lang, bạn đã nhận ra mình không thật sự muốn dừng. Bạn quay về bàn.
Thiết lập trong năm phút
- Tạo mã. Dùng công cụ tạo mã QR miễn phí của chúng tôi. Mỗi mã đều ngẫu nhiên và được tạo ngay trong trình duyệt của bạn; không có gì được gửi đi hay lưu lại. Về nguyên tắc, mã QR nào cũng dùng được, nhưng mã ngẫu nhiên vẫn tốt hơn những mã như mã in trên vỏ hộp sữa, thứ bạn có thể tìm lại ở bất cứ đâu.
- In ra. In mã rộng chừng 6–8 cm là đủ. Giấy in thường là được; dán băng dính trong hoặc cho vào bìa nhựa để mã luôn sạch.
- Liên kết mã. Trong ứng dụng chặn, tạo một hồ sơ, chọn ứng dụng và trang web cần chặn, chọn mã QR làm cách kết thúc phiên, rồi quét mã đã in một lần để liên kết.
- Đặt mã ở bất cứ đâu bạn thấy hợp (vài gợi ý bên dưới).
- Bắt đầu một phiên và thử một lần: thử kết thúc khi không có mã, rồi thử lại với mã.
Nên để mã ở đâu
Không có chỗ nào đúng cho tất cả. Tùy vào nhà bạn, lịch sinh hoạt trong ngày và tối hôm đó bạn sẽ khó cưỡng lại điện thoại đến mức nào. Vài gợi ý, kèm theo việc bạn phải làm để kết thúc phiên ở mỗi chỗ:
| Chỗ để | Để kết thúc, bạn cần | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trên bàn học | Quét một lần | Không phải đi đâu, nhưng kết thúc phiên vẫn là việc bạn chủ động làm, không phải một cú chạm theo phản xạ. |
| Hành lang, nhà bếp, kệ sách ở phòng khác | Vài bước chân | Đủ xa để bạn phải đứng dậy, đủ gần để đi tới dễ dàng. |
| Tầng khác, tầng hầm, trong tủ | Leo cầu thang | Có người chọn cách này cho những buổi tối họ biết trước là sẽ khó. |
| Ở chỗ làm, trong xe | Phải đi tận nơi | Phiên chỉ kết thúc khi bạn đến đó. Hợp để giữ trọn một buổi tối ở nhà. |
| Gửi bạn cùng phòng, người yêu hoặc bạn bè | Phải nhờ | Chỉ ổn nếu họ có mặt đúng lúc bạn cần kết thúc phiên. Hãy thống nhất với họ từ trước. |
| Ví, ốp điện thoại, ảnh trên laptop | Gần như không mất công gì | Mã lúc nào cũng theo bạn, nên kết thúc phiên chỉ mất một giây. |
Những điều có thể trục trặc
Ảnh chụp mã cũng dùng được y như tờ giấy
Đây là lý do phổ biến nhất khiến cách này mất tác dụng mà bạn không hay biết. Mã QR trên màn hình quét được y như trên giấy, nên một tấm ảnh trên laptop, hay tệp PNG trong thư mục Tải về, chính là bản sao thứ hai của mã. In xong thì xóa tệp đi. Nếu đã lỡ có bản sao ở đâu đó, hãy tạo mã mới, liên kết mã đó, rồi xóa mã cũ khỏi hồ sơ.
Bạn làm mất tờ giấy, hoặc đang không ở nhà
Nếu mã duy nhất ở nhà còn bạn đang ở thư viện, bạn không thể kết thúc phiên đó sớm. Mục đích chính là vậy, nhưng hãy tính trước. Những ngày đi vắng, hãy dùng phiên hẹn giờ tự kết thúc, hoặc một chế độ mà mỗi lần quét chỉ cho bạn tạm dừng trong một khoảng thời gian cố định, chứ không kết thúc hẳn. Giữ một bản in dự phòng ở chỗ khó lấy, như một phong bì dán kín trong ngăn kéo, đừng để trong túi xách. Ứng dụng chặn tốt cũng có một số lượt bỏ chặn khẩn cấp cho những lúc thật sự khẩn cấp.
Bạn xóa ứng dụng chặn
Xóa ứng dụng đang giữ lệnh chặn thường cũng xóa luôn lệnh chặn. Hãy chọn ứng dụng có chế độ nghiêm ngặt, ngăn xóa ứng dụng trong lúc phiên đang chạy, và chỉ bật nó khi bạn thật sự quyết tâm.
Quét không được
Thiếu sáng và giấy bóng là những nguyên nhân thường gặp. In mực đen trên nền trắng, để mã thật phẳng, và cho camera một chút thời gian. Mã có logo nhỏ ở giữa vẫn quét được, vì mã QR có sẵn cơ chế sửa lỗi.
Mã QR hay thẻ NFC?
| Mã QR in trên giấy | Thẻ NFC | |
|---|---|---|
| Chi phí | Miễn phí | Vài euro cho một gói nhãn dán |
| Cách quét | Bằng camera, cần đủ ánh sáng | Áp mép trên của iPhone vào thẻ, quét được cả trong bóng tối |
| Sao chép | Chụp ảnh là đủ | Không thể vô tình sao chép; ảnh chụp không có tác dụng |
| Cách gắn | Giấy, băng dính | Nhãn dán, móc khóa hoặc thẻ, dán được gần như mọi nơi |
Nếu muốn thử ngay tối nay, hãy in một mã QR. Nếu thấy hợp và muốn thứ gì bền chắc hơn, hãy nâng cấp lên nhãn dán NFC. Chúng tôi viết về cách đó trong Tự làm Brick: dùng thẻ NFC để chặn ứng dụng.
Cách hoạt động trong Tenki
Trong Tenki, quét mã QR là một trong ba cách kết thúc phiên, bên cạnh kết thúc ngay trong ứng dụng và quét thẻ NFC. Bạn chỉ cần liên kết mã với một hồ sơ một lần. Sau đó mã dùng được với chế độ phiên bạn chọn: với Đến khi bạn dừng, ứng dụng bị chặn cho tới lúc bạn quét mã; với Tạm dừng bằng quét, mỗi lần quét cho bạn tạm dừng trong một khoảng thời gian định sẵn, và quét thêm lần nữa trong lúc tạm dừng sẽ kết thúc phiên. Chế độ nghiêm ngặt ngăn bạn xóa ứng dụng giữa chừng, và luôn có sẵn một số lượt bỏ chặn khẩn cấp có giới hạn cho những lúc thật sự khẩn cấp. Công cụ tạo mã QR hoàn toàn miễn phí, dù bạn có dùng Tenki hay không.
Nếu cái khó nằm ở việc giữ mình suốt cả buổi tối chứ không phải ở công cụ, hãy bắt đầu với bài cách để không dùng điện thoại khi học. Mã QR chỉ là một phần trong cách sắp xếp đó, không phải tất cả.