Làm sao để không dùng điện thoại khi học

Phần lớn lời khuyên về việc học mà không dùng điện thoại đều chỉ bảo bạn cố gắng hơn. Cách đó hiếm khi bền, và không phải vì bạn yếu kém. Đằng sau chiếc điện thoại của bạn là những đội ngũ hùng hậu, rủng rỉnh tiền bạc, được trả lương để kéo bạn quay lại với nó hết lần này đến lần khác. Mỗi thông báo, mỗi con số đỏ trên biểu tượng, mỗi lần kéo xuống để làm mới là thêm một trận nhỏ bạn phải thắng. Cả buổi tối cộng lại là hàng chục lần như thế. Thua vài lần thôi là buổi tối coi như xong.

Cách sắp xếp dưới đây làm ngược lại. Bạn quyết định một lần, trước khi bắt đầu, rồi sắp đặt mọi thứ để quyết định ấy tự đứng vững mà bạn không phải gồng mình giữ lấy nó. Lần đầu mất khoảng mười phút. Những lần sau chỉ mất một phút.

1. Để xa còn hơn cố nhịn

Bước đơn giản nhất vẫn là bước hiệu quả nhất: để điện thoại ở chỗ bạn phải đứng dậy mới lấy được. Để ở phòng khác là tốt nhất. Bỏ vào cặp ở đầu kia căn phòng cũng tốt. Úp màn hình xuống bàn là cách kém nhất, vì muốn xem chỉ cần một tay và nửa giây.

Có thể bạn từng đọc rằng chỉ cần có điện thoại bên cạnh là khả năng tập trung đã bị bào mòn. Ý này bắt nguồn từ một nghiên cứu năm 2017 của Ward và cộng sự. Nghiên cứu đó được trích dẫn rất nhiều, nhưng một nghiên cứu lặp lại năm 2022 (có đăng ký trước) không tìm thấy hiệu ứng này, và một phân tích tổng hợp năm 2023 cho thấy bằng chứng chưa thống nhất. Vì vậy chúng tôi sẽ không hứa rằng điện thoại trên bàn khiến bạn tụt điểm IQ. Dù sao, điều thực tế vẫn đúng: nếu phải đứng dậy mới lấy được điện thoại, bạn sẽ xem nó ít hơn hẳn, vì giờ mỗi lần xem đều tốn công.

Đôi khi điện thoại buộc phải ở gần: để nhận mã xác thực hai bước, để học bằng ứng dụng flashcard, hoặc vì có người có thể cần liên lạc với bạn. Khi đó cứ để nó gần, nhưng hãy khiến mọi thứ còn lại trên máy trở nên nhàm chán. Các bước tiếp theo dành cho trường hợp này.

2. Chặn trước khi ngồi vào bàn

Lúc bạn nhận ra mình đang lướt là lúc tệ nhất để quyết định dừng. Hãy quyết định sớm hơn. Trước khi bắt đầu phiên học, chặn những ứng dụng hay kéo bạn đi. Danh sách gợi ý cho hầu hết học sinh, sinh viên:

• Chặn: mạng xã hội, video ngắn, YouTube, game, tin tức, mua sắm, và cả trang web của các dịch vụ đó (instagram.com, tiktok.com, youtube.com, reddit.com). Chặn ứng dụng mà quên chặn trang web thì bạn chỉ chuyển sang lướt trên Safari.
• Giữ lại: cuộc gọi, tin nhắn từ vài người, máy tính bỏ túi, từ điển, ứng dụng flashcard, nhạc, đồng hồ hẹn giờ.

Trên iPhone, bạn có thể làm việc này bằng tính năng Thời gian sử dụng có sẵn, hoặc bằng một ứng dụng chặn dùng chính hệ thống đó của Apple. Giới hạn có sẵn trên iPhone có một điểm yếu quan trọng ở đây: khi hết giới hạn, chỉ cần chạm “Bỏ qua giới hạn” là ứng dụng lại mở. Chúng tôi có một bài hướng dẫn riêng về vì sao giới hạn Thời gian sử dụng dễ bị bỏ qua đến vậy và cách làm chúng chặt hơn.

Nếu vấn đề thật sự chỉ nằm ở một ứng dụng, hãy bắt đầu với ứng dụng đó. Bài hướng dẫn chặn Instagram trên iPhone cũng áp dụng y hệt cho TikTok hay YouTube.

3. Định trước điều gì sẽ kết thúc phiên học

Một phiên học không có điểm kết thúc rõ ràng sẽ khiến bạn cứ hai mươi phút lại mặc cả với chính mình một lần. Trước khi bắt đầu, hãy chọn một trong hai kiểu kết thúc:

• Một phần việc. “Đến khi làm xong bài tập.” “Đến khi ôn xong thẻ của hôm nay.” Đây là điểm kết thúc tự nhiên và đúng nhất, vì đó chính là lý do bạn ngồi vào bàn.
• Một khoảng thời gian. Chín mươi phút, rồi nghỉ dài hơn. Hợp với những việc không có điểm dừng rõ ràng, như đọc sách hay ôn bài.

Sau đó giữ lệnh chặn cho đến khi tới điểm kết thúc ấy. Lệnh chặn và mục tiêu nên kết thúc cùng lúc. Nếu lệnh chặn hết trước, giờ học cuối cùng sẽ thuộc về điện thoại.

4. Để nút tắt cách xa bạn

Đây là bước mà hầu hết các cách sắp xếp đều bỏ qua. Nếu chỉ cần một cú chạm trên chính chiếc điện thoại bạn đang muốn tránh là kết thúc được lệnh chặn, thì vào một buổi tối chẳng ra sao, bạn sẽ chạm thôi. Chỉ một chút trở ngại chen giữa cơn thôi thúc và hành động cũng tạo ra khác biệt lớn. Một nghiên cứu năm 2023 đăng trên PNAS đã khảo sát one sec, ứng dụng chèn một khoảng dừng ngắn trước khi các ứng dụng được chọn mở ra. Sau sáu tuần, người tham gia mở những ứng dụng đó ít hơn 57%, và cứ khoảng ba lần khoảng dừng ấy hiện ra thì có một lần họ đóng ứng dụng lại luôn.

Bạn có thể tạo ra một trở ngại mạnh hơn bằng một đồ vật. In một mã QR, hoặc dùng một nhãn dán NFC giá rẻ, rồi để nó cách xa bàn học, ở bất cứ đâu bạn thấy hợp: hành lang, nhà bếp, tầng khác. Liên kết nó với phiên chặn, để cách duy nhất kết thúc phiên sớm là đi đến đó và quét. Khi bạn đến nơi, cơn thôi thúc thường đã qua, và bạn quay lại bàn học. Cách thiết lập đầy đủ có trong bài Chặn ứng dụng bằng mã QR: cách hoạt động, còn cách làm với NFC nằm trong bài Tự làm Brick: dùng thẻ NFC để chặn ứng dụng.

5. Lên kế hoạch nghỉ giải lao, và đừng để giờ nghỉ bắt đầu bằng điện thoại

Nghỉ giải lao là một phần của việc học, không phải là thất bại. Vấn đề là kiểu nghỉ bắt đầu bằng câu “xem qua tí thôi” rồi kết thúc sau bốn mươi phút. Hai quy tắc sẽ giúp bạn:

• Định sẵn nghỉ bao lâu trước khi bắt đầu nghỉ. Hai mươi lăm phút học, năm phút nghỉ (nhịp Pomodoro) hợp với các việc ngắn. Năm mươi phút học, mười phút nghỉ hợp với việc đọc dài. Chọn một nhịp và giữ nguyên suốt buổi tối.
• Đừng mang điện thoại vào giờ nghỉ. Uống nước, đứng bên cửa sổ, đi bộ lên xuống cầu thang một chút. Nếu muốn xem tin nhắn, hãy dành riêng một giờ nghỉ cho việc đó, đừng xem ở mọi giờ nghỉ.

Một số ứng dụng chặn có thể lên lịch giờ nghỉ ngay trong phiên: các ứng dụng được bỏ chặn trong mười phút rồi tự chặn lại. Như vậy tốt hơn là kết thúc phiên rồi hy vọng lát nữa mình sẽ bắt đầu phiên mới.

6. Tắt bớt những thông báo còn lại

Chặn ứng dụng thì bạn không mở được chúng. Nhưng nó không chặn được những thông báo khiến bạn muốn mở. Hãy tạo một chế độ Tập trung cho việc học trong Cài đặt → Tập trung: cho phép cuộc gọi và tin nhắn từ vài người, tắt tiếng mọi thứ khác, và bật nó lên khi bắt đầu học. Chế độ Tập trung không chặn ứng dụng, nó chỉ lọc thông báo. Vì thế nó hiệu quả nhất khi dùng cùng một ứng dụng chặn, chứ không phải để thay thế.

7. Nếu bạn học bằng điện thoại

Flashcard, trình đọc PDF hay ứng dụng học ngoại ngữ thường nằm chung một chiếc điện thoại với mọi thứ bạn muốn tránh. Khi đó, đừng chặn cả danh mục. Hãy chặn đúng những ứng dụng và trang web hay kéo bạn đi, và đừng chặn các ứng dụng học tập. Một số ứng dụng chặn còn làm được theo chiều ngược lại, với danh sách cho phép: mọi thứ đều bị chặn, trừ những ứng dụng bạn chọn.

Một buổi tối học mẫu

Khi bạn lỡ phá lệ

Chuyện đó sẽ xảy ra. Ai đó nhắn tin, phiên bị kết thúc, buổi tối cứ thế trôi đi. Đừng vì thế mà tự trách hay kết luận gì về bản thân. Thay vào đó, hãy xem chỗ nào trong cách sắp xếp đã không ổn. Điện thoại có để quá gần không? Có trang web nào bị sót, chưa chặn không? Điểm kết thúc phiên có quá mơ hồ không? Sửa đúng một chỗ đó rồi bắt đầu phiên tiếp theo. Cách sắp xếp sẽ tốt hơn sau mỗi lần điều chỉnh, và ngay từ đầu, kế hoạch này vốn không đặt cược vào ý chí của bạn.